Ngày 28/9/2026, Bộ Xây dựng đã ban hành Văn bản hợp nhất số 92/2026/VBHN-TT-BXD tổng hợp các quy định liên quan đến Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn cháy cho nhà và công trình, trong đó có những nội dung cần được lưu ý khi thiết kế nhà ga đường sắt, cơ sở bảo dưỡng, sửa chữa phương tiện và các công trình phụ trợ. Dưới đây là một số nội dung kỹ thuật đáng chú ý theo QCVN 06:2022/BXD và văn bản hợp nhất nêu trên.
Xác định đúng phạm vi áp dụng của quy chuẩn
Theo các thông tin được tổng hợp, quy chuẩn áp dụng đối với nhà phục vụ giao thông vận tải, bao gồm nhà ga đường sắt, có chiều cao phòng cháy, chữa cháy không quá 50 m và không quá 3 tầng hầm.
Đáng lưu ý, công trình hầm giao thông và phần ngầm của công trình tàu điện ngầm không thuộc phạm vi điều chỉnh của quy chuẩn này. Vì vậy, khi triển khai các dự án đường sắt đô thị, đơn vị tư vấn cần phân định rõ phạm vi áp dụng đối với từng hạng mục, đặc biệt là giữa nhà ga trên mặt đất, các công trình phụ trợ và phần ngầm của tuyến metro. Các hạng mục ngoài phạm vi điều chỉnh cần được thiết kế trên cơ sở hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn chuyên ngành và các yêu cầu kỹ thuật có liên quan.
Việc xác định đúng phạm vi áp dụng ngay từ giai đoạn lập nhiệm vụ thiết kế và thiết kế cơ sở là cơ sở để lựa chọn giải pháp an toàn cháy phù hợp, hạn chế xung đột giữa các yêu cầu kiến trúc, kết cấu, cơ điện và tổ chức vận hành.
Phân loại công năng và nguy hiểm cháy của công trình
Phân loại công năng và xác định hạng nguy hiểm cháy là cơ sở quan trọng để lựa chọn các giải pháp bảo đảm an toàn cháy cho công trình đường sắt.
Đối với nhà ga hành khách, nhóm nguy hiểm cháy theo công năng được đề cập là F3.3. Đây là cơ sở để xem xét các yêu cầu liên quan đến tổ chức thoát nạn, phân chia khoang cháy và trang bị hệ thống phòng cháy, chữa cháy. Nhà ga đường sắt cũng thuộc nhóm công trình công cộng cần được xem xét trang bị hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà và hệ thống cấp nước chữa cháy ngoài nhà theo các điều kiện áp dụng tương ứng.
Đối với cơ sở bảo dưỡng, sửa chữa phương tiện đường sắt, việc phân loại cần căn cứ vào tính chất hoạt động và đặc điểm nguy hiểm cháy của từng khu vực. Theo nội dung được tổng hợp, trạm sửa chữa đầu máy xe lửa thuộc hạng nguy hiểm cháy D, trong khi trạm sửa chữa xe điện và đầu máy xe điện thuộc hạng E.
Những phân loại này có ý nghĩa trực tiếp đối với việc xác định yêu cầu về kết cấu chịu lửa, giải pháp ngăn cháy lan, bố trí hệ thống kỹ thuật PCCC và tổ chức mặt bằng công trình. Trong thực tế thiết kế, cần kiểm tra cụ thể đặc điểm công nghệ, vật liệu và hoạt động sản xuất của từng cơ sở để áp dụng đúng quy định tương ứng.
Tổ chức lối thoát nạn và sơ tán hành khách
Nhà ga đường sắt là công trình có lưu lượng người sử dụng lớn, với mật độ hành khách có thể thay đổi đáng kể theo thời điểm khai thác. Do đó, tổ chức thoát nạn cần được xem xét đồng bộ với phương án kiến trúc, phân luồng hành khách và tổ chức vận hành trong tình huống khẩn cấp.
Một nội dung đáng chú ý là quy định về lối ra thoát nạn tại nhà ga hành khách và các sảnh có không gian rộng. Theo nội dung được trích xuất, trong những trường hợp đáp ứng điều kiện quy định, có thể xem xét các lối ra từ 50% số buồng thang bộ hoặc từ hành lang dẫn vào sảnh hành khách chung có lối thoát trực tiếp ra ngoài nhà, ra cầu vượt hở hoặc ra sân ga là lối ra thoát nạn hợp lệ.
Việc áp dụng giải pháp này phải gắn với điều kiện cụ thể của công trình và các yêu cầu tương ứng trong quy chuẩn; không thể chỉ căn cứ vào tỷ lệ số buồng thang mà bỏ qua tính liên tục, khả năng tiếp cận và tính an toàn của tuyến thoát nạn.
Đối với các lối ra vào dành cho phương tiện vận tải đường sắt hoặc đường bộ, quy chuẩn có quy định cho phép sử dụng cửa mở quay có bản lề trong những trường hợp tương ứng. Đây là nội dung cần được phân biệt với yêu cầu đối với cửa trên đường thoát nạn của hành khách.
Tại khu vực xếp dỡ hàng hóa, thềm hoặc cầu xếp dỡ và sân ga xếp dỡ phải bố trí ít nhất hai thang leo hoặc đường dốc đặt phân tán, cách xa nhau, nhằm hỗ trợ việc tiếp cận và thoát khỏi khu vực khi cần thiết.
Bên cạnh đó, các hành lang vận chuyển vật liệu ngoài trời dành cho phương tiện vận tải đường sắt được đề cập là không tính vào diện tích tầng nhà trong phạm vi khoang cháy. Quy định này cần được xem xét khi xác định diện tích khoang cháy và tổ chức không gian của các công trình có chức năng vận chuyển, xếp dỡ chuyên dụng.
Giải pháp ngăn cháy lan và phân chia khoang cháy tại nhà ga
Đối với nhà ga hành khách có không gian lớn, việc phân chia khoang cháy thường đặt ra yêu cầu phối hợp chặt chẽ giữa giải pháp kiến trúc, kết cấu và hệ thống PCCC. Các không gian sảnh rộng, khu vực tập trung đông người và những vị trí có yêu cầu thông thoáng có thể gây khó khăn cho việc bố trí tường ngăn cháy truyền thống.
Theo nội dung được tổng hợp từ quy chuẩn, đối với nhà ga hành khách có bậc chịu lửa I hoặc II và cấp nguy hiểm cháy kết cấu S0, trong những điều kiện quy định, có thể sử dụng màn nước ngăn cháy (drencher) hoặc màn ngăn cháy có giới hạn chịu lửa không nhỏ hơn E 60 để phân chia không gian thành các phân khoang thay cho tường ngăn cháy loại 1.
Đối với màn ngăn cháy có giới hạn chịu lửa E 60, việc bố trí phải đáp ứng điều kiện về vùng không có tải trọng cháy với chiều rộng tối thiểu 4 m ở cả hai phía. Đây là yêu cầu cần được thể hiện rõ trong hồ sơ thiết kế, đồng thời được phối hợp với phương án bố trí nội thất, thiết bị và các hệ thống kỹ thuật liên quan.
Một nội dung khác liên quan đến diện tích khoang cháy là trường hợp nhà ga hành khách có bậc chịu lửa I, cấp nguy hiểm cháy kết cấu S0. Theo thông tin được trích xuất, công trình có thể không bị hạn chế diện tích sàn giữa các tường ngăn cháy khi được trang bị hệ thống chữa cháy tự động và đáp ứng các điều kiện tương ứng của quy chuẩn.
Đối với không gian rộng lớn không thể bố trí tường ngăn cháy, quy chuẩn cũng đề cập giải pháp sử dụng hệ thống màn nước drencher gồm hai dải đặt cách nhau 0,5 m, với cường độ phun không nhỏ hơn 1 L/s cho mỗi mét chiều dài màn nước.
Việc lựa chọn giải pháp màn nước thay thế tường ngăn cháy cần được xem xét trên cơ sở đầy đủ các điều kiện kỹ thuật áp dụng, bao gồm cấu hình hệ thống, nguồn cấp nước, khả năng điều khiển, phối hợp với hệ thống báo cháy và yêu cầu duy trì hiệu quả ngăn cháy lan. Giải pháp này không nên được hiểu là phương án thay thế mặc nhiên cho tường ngăn cháy trong mọi trường hợp.
Yêu cầu phối hợp thiết kế ngay từ giai đoạn đầu
Các quy định về an toàn cháy có mối liên hệ trực tiếp với nhiều bộ môn trong thiết kế công trình đường sắt, từ kiến trúc, kết cấu, giao thông hành khách đến cấp thoát nước, điện, thông gió, điều khiển và hệ thống PCCC chuyên dụng.
Vì vậy, ngay từ giai đoạn nghiên cứu khả thi và thiết kế cơ sở, đơn vị tư vấn cần xác định rõ phạm vi áp dụng của quy chuẩn; phân loại công năng và nguy hiểm cháy; xây dựng phương án thoát nạn; xác định yêu cầu phân chia khoang cháy; đồng thời kiểm tra khả năng tích hợp các hệ thống PCCC với tổ chức không gian và phương án khai thác nhà ga.
Đối với các dự án metro, việc phối hợp này càng quan trọng do đặc điểm công trình có thể bao gồm nhà ga trên mặt đất, ga trên cao, ga ngầm, đường hầm và các công trình phụ trợ với điều kiện kỹ thuật khác nhau. Mỗi hạng mục cần được xác định cơ sở thiết kế phù hợp, tránh áp dụng máy móc yêu cầu dành cho nhà và công trình trên mặt đất đối với các hạng mục thuộc phạm vi điều chỉnh của quy chuẩn chuyên ngành khác.
Nâng cao chất lượng thiết kế, hướng tới khai thác an toàn và bền vững
Việc cập nhật và áp dụng đúng QCVN 06:2022/BXD theo Văn bản hợp nhất số 92/2026/VBHN-TT-BXD là một nội dung cần thiết trong quá trình thiết kế các công trình đường sắt. Các yêu cầu về phân loại công năng, thoát nạn, phân chia khoang cháy và giải pháp ngăn cháy lan không chỉ ảnh hưởng đến việc tuân thủ quy chuẩn mà còn tác động trực tiếp đến phương án kiến trúc, chi phí đầu tư, khả năng tích hợp hệ thống và điều kiện vận hành công trình.
Đối với các đơn vị tư vấn, việc nghiên cứu quy chuẩn cần được thực hiện đồng bộ giữa các bộ môn, gắn với đặc điểm khai thác của từng loại công trình và các yêu cầu an toàn chuyên ngành đường sắt. Đây là cơ sở quan trọng để nâng cao chất lượng hồ sơ thiết kế, tăng cường tính nhất quán trong phối hợp kỹ thuật và góp phần bảo đảm an toàn cho hành khách, người lao động cũng như tài sản trong suốt vòng đời công trình.
Lưu ý: Bài viết mang tính tổng hợp thông tin kỹ thuật. Khi áp dụng cho một dự án cụ thể, cần đối chiếu trực tiếp với toàn văn Văn bản hợp nhất số 92/2026/VBHN-TT-BXD, các điều khoản liên quan của QCVN 06:2022/BXD và các sửa đổi, bổ sung có hiệu lực tại thời điểm lập, thẩm định và phê duyệt hồ sơ thiết kế.
BBT-TECCO1